प्रतीक्षामा बाँचेका आँखाहरू र राष्ट्रका लागि रोकिएको एउटा जीवन

प्रतीक्षामा बाँचेका आँखाहरू र राष्ट्रका लागि रोकिएको एउटा जीवन

— एउटा वीरको बलिदान, एउटा परिवारको प्रतीक्षा र राष्ट्रको मौन जिम्मेवारी

कहिलेकाहीँ मृत्युको खबरभन्दा कठिन हुन्छ—खबर नआउनु।

मृत्युले मानिसलाई रुवाउँछ, तर निश्चितता पनि दिन्छ। अन्तिम बिदाइ गर्न सकिन्छ, आँसु झार्न सकिन्छ, सम्झनाहरू समेट्न सकिन्छ र बिस्तारै मनलाई यथार्थ स्वीकार गर्न बाध्य बनाउन सकिन्छ। तर जब प्रियजन कहाँ छन् भन्ने कुनै निश्चित खबर हुँदैन, तब शोकले पनि आफ्नो बाटो भेट्दैन र आशाले पनि आफ्नो किनारा पाउँदैन।

यही अनिश्चितताको बीचमा केही परिवार वर्षौँदेखि बाँचेका छन्।

एउटा ढोका अझै पनि खुला राखिएको छ। एउटा कोठा अझै पनि उस्तै छ। पुराना लुगामा अझै परिचित गन्ध खोजिन्छ। पुरानो तस्वीरमा आँखा अडिन्छ। फोनको घण्टी बज्दा मुटु एकपटक बेस्सरी धड्किन्छ—सायद खबर आएको हो कि? सायद उहाँ फर्किने बाटोमा हुनुहुन्छ कि? सायद यति लामो प्रतीक्षापछि एक दिन ढोकामा उभिएर भन्नुहुनेछ—“म आएँ।”

तर त्यो आवाज आउँदैन।

दिनहरू बित्छन्। पात्रोका पानाहरू फेरिन्छन्। बालबालिका ठूला हुन्छन्। कपालमा कालोपन हराउँदै जान्छ। घरको स्वरूप बदलिन्छ। तर प्रतीक्षामा बसेको मन भने कहिलेकाहीँ त्यही दिनमा अड्किरहन्छ, जुन दिन एउटा राष्ट्र सेवक कर्तव्यका लागि घरबाट निस्किएको थियो।

घरबाट निस्किएको त्यो अन्तिम बिहान

राष्ट्र सेवकका लागि ड्युटीमा निस्कनु नियमित प्रक्रिया हुन सक्छ। तर परिवारका लागि त्यो प्रत्येकपटक एउटा सानो बिदाइ हुन्छ।

“छिट्टै फर्कनुहोला।”

“आफ्नो ख्याल गर्नुहोला।”

“ड्युटी सकेपछि फोन गर्नुहोला।”

यी सामान्य वाक्य हुन्। तर कहिलेकाहीँ यिनै सामान्य वाक्यहरू जीवनभरको अन्तिम सम्झना बन्न पुग्छन्।

घरबाट निस्कँदा कसैलाई थाहा हुँदैन—आजको यात्रा फेरि घर फर्किने यात्रासँग जोडिन्छ कि जोडिँदैन। वर्दी लगाएर बाहिरिएको मानिसलाई परिवारले कर्तव्यमा गएको देख्छ; तर त्यो कर्तव्यले कति ठूलो जोखिम बोकेको छ भन्ने कुरा प्रायः उसले घरका मानिसलाई पूर्ण रूपमा बताउन सक्दैन।

किनकि राष्ट्र सेवकलाई आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुछ। डर हुँदाहुँदै पनि जानुपर्छ। जोखिम हुँदाहुँदै पनि उभिनुपर्छ। परिस्थिति प्रतिकूल हुँदाहुँदै पनि कर्तव्यबाट पछि हट्न मिल्दैन।

यही नै राष्ट्र सेवाको कठोर सौन्दर्य हो।

उसले देशको सुरक्षा गर्छ, तर उसको आफ्नै परिवार भने उसको सुरक्षाको चिन्तामा बाँचिरहेको हुन्छ।

वर्दीभित्र पनि एउटा धड्किरहेको मुटु हुन्छ

हामी प्रायः राष्ट्र सेवकलाई उसको पद, जिम्मेवारी र वर्दीबाट चिन्छौँ। तर वर्दीभित्र पनि एउटा संवेदनशील मन हुन्छ।

त्यहाँ आमाको सम्झना हुन्छ। बुबाको आशीर्वाद हुन्छ। जीवनसाथीको विश्वास हुन्छ। छोराछोरीको मुस्कान हुन्छ। भोलिका दिनसँग जोडिएका सपना हुन्छन्।

उसले पनि घर फर्किएर आफ्ना मानिससँग बस्न चाहेको हुन्छ। छोराछोरीको पढाइबारे सोध्न चाहेको हुन्छ। परिवारसँग सामान्य साँझ बिताउन चाहेको हुन्छ। थकाइ मेटाएर आफ्ना अनुभव सुनाउन चाहेको हुन्छ।

तर राष्ट्र सेवाको शपथले उसलाई सिकाएको हुन्छ—व्यक्तिगत इच्छा जहाँ समाप्त हुन्छ, त्यहाँबाट कर्तव्य सुरु हुन्छ।

त्यही कर्तव्यको आह्वानमा ऊ फेरि निस्कन्छ। कहिलेकाहीँ फर्किन्छ, कहिलेकाहीँ घाइते भएर फर्किन्छ, र कहिलेकाहीँ—फर्केर आउँदैन।

नफर्किएको मानिस र रोकिएको समय

जब राष्ट्र सेवक सम्पर्कविहीन हुन्छ, त्यसपछि परिवारका लागि समयको अर्थ नै बदलिन्छ।

पहिलो दिन—चिन्ता।
त्यसपछि—बेचैनी।
त्यसपछि—खोजी।
र अन्ततः—कहिल्यै नसकिने प्रतीक्षा।

तर प्रतीक्षाको कुनै अन्तिम मिति हुँदैन।

कसैले ढोका ढकढक्यायो भने आशा पलाउँछ। अपरिचित नम्बरबाट फोन आयो भने हात काँप्छ। बाटोमा उस्तै कद–काठीको मानिस देखियो भने आँखा त्यतैतिर जान्छ। भीडमा परिचित अनुहार खोजिन्छ।

कहिलेकाहीँ त सपना पनि निर्दयी हुन्छ। सपनामा उहाँ घर आइपुग्नुहुन्छ। परिवारसँग कुरा गर्नुहुन्छ। हाँस्नुहुन्छ। केही बेरका लागि वर्षौँदेखिको दूरी मेटिन्छ।

तर बिहान आँखा खुल्दा सिरानीसँगै फेरि त्यही यथार्थ भेटिन्छ—उहाँ यहाँ हुनुहुन्न।

त्यसैले बेपत्ता हुनु केवल एउटा व्यक्तिको अनुपस्थिति होइन। यो परिवारको समय, आशा र भावनामा परेको लामो छायाँ हो।

बलिदानको कथा केवल सहिदको होइन

राष्ट्रका लागि जीवन अर्पण गर्ने व्यक्तिलाई हामी वीर भन्छौँ, सहिद भन्छौँ। उहाँप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्छौँ। तर उहाँको बलिदानको अर्को आधा कथा घरभित्र बाँचेको हुन्छ।

आमा—जसले छोराको आवाज सम्झेर आँखा पुछिरहेकी हुन्छिन्।

बुबा—जसले आफ्नो सन्तान फर्कने बाटो हेर्दै उमेर बिताएका हुन्छन्।

जीवनसाथी—जसले साथमा बिताएका दिनलाई मुटुभित्र राखेर वर्तमानसँग सम्झौता गरिरहेकी हुन्छिन्।

छोराछोरी—जसले आफ्नो अभिभावकको अनुहार तस्वीरमा बढी देखेका हुन सक्छन्, वास्तविक जीवनमा कम।

त्यसैले एउटा वीरको बलिदानलाई बुझ्नु भनेको उसको अन्तिम क्षण मात्र सम्झनु होइन; उसले छाडेर गएको संसारलाई पनि सम्झनु हो।

राष्ट्रले आफ्नो ऋण कसरी तिर्ने?

राष्ट्रका लागि जीवन अर्पण गर्ने वीरहरूलाई सम्मान गर्नु राज्य र समाज दुवैको दायित्व हो। तर सम्मान केवल समारोहको विषय बन्नु हुँदैन।

मञ्चमा बोलिएका शब्दभन्दा ठूलो हुन्छ—परिवारको सुरक्षा।

माल्यार्पणभन्दा ठूलो हुन्छ—न्यायपूर्ण व्यवहार।

श्रद्धाञ्जलीभन्दा ठूलो हुन्छ—वर्षौँदेखि प्रतीक्षामा रहेका परिवारको हात समात्नु।

कुनै राष्ट्र सेवकको परिवारले आफ्नो प्रियजन राष्ट्रलाई दिएको छ भने त्यो परिवारलाई राष्ट्रले कहिल्यै एक्लो महसुस हुन दिनु हुँदैन।

उहाँको योगदान सम्झनु, परिवारको अवस्था बुझ्नु, बेपत्ता व्यक्तिको खोजीलाई निरन्तरता दिनु र सत्य पत्ता लगाउने जिम्मेवारीलाई समयको धुलोमा हराउन नदिनु नै राज्यको वास्तविक धर्म हो।

राज्यले केवल क्षतिपूर्ति दिएर आफ्नो दायित्व पूरा भएको ठान्नु हुँदैन। परिवारलाई आर्थिक सहयोग आवश्यक छ, तर त्यससँगै सम्मान, न्याय, निरन्तर सम्पर्क र सत्यको खोजी पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

अन्तिम प्रश्न

आज पनि कतै एउटा घरमा कसैको प्रतीक्षा भइरहेको हुन सक